TCB dersi

Trafik ve Çevre Bilgisi

24 ünite · MEB Talim ve Terbiye Kurulu ders programıyla hizalı içerik ağacı.

A Trafiğe Giriş Trafik; yayaların, hayvanların ve araçların kara yolları üzerindeki hâl ve hareketleridir. Trafik sistemi insan, araç ve yol unsurlarından oluşur; kusurun en büyük payı insana aittir. Bu not trafiğin tanımını, trafik sistemini, trafik güvenliğini, trafik kültürünü ve bireysel sorumluluğu açıklar.
B Trafik ile İlgili Temel Kavramlar Trafik ile İlgili Temel Kavramlar ünitesi; kara yolu, taşıt yolu, yaya yolu, banket, platform, şerit, kavşak, geçitler, otoyol, anayol ve tali yol gibi tanımları kapsar. Bu tanımlar bütün trafik kurallarının dilini kurar; kuralı doğru anlamak için önce kavramı doğru bilmek gerekir.
C Trafikte Yer Alan Unsurlar Trafikte yer alan unsurlar sürücü, şoför, araç sahibi, işleten, yolcu, hizmetli ve yayadır. Sürücü motorlu ya da motorsuz her aracı süren kişidir; şoför ise yalnızca ticari olarak tescil edilmiş motorlu taşıtı sürer. Çocuklar, yaşlılar ve engelli yol kullanıcıları en korunmasız gruptur.
D Araç Sınıfları Araç; kara yolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır. Taşıt ise yalnızca insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçtır. Otomobil, minibüs ve otobüs oturma yeri sayısına; kamyonet ile kamyon 3.500 kilogramlık sınıra göre ayrılır.
E Trafik Mevzuatı Trafik mevzuatının temeli 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile ona dayanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'dir. Bu ünitede sürücü belgesi sınıfları ve alma şartları, belgesiz araç kullanma yasağı, trafik suçları ve idari yaptırımlar, ceza puanı, trafikten men ve itiraz yolları ele alınır.
F Trafikle İlgili Kurum ve Kuruluşlar Trafikte görevler paylaşılmıştır: politikayı Karayolu Güvenliği Yüksek Kurulu belirler, denetimi polis ve jandarma yapar, yolu ve levhayı Karayolları Genel Müdürlüğü ile belediyeler üstlenir, taşımacılığı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı düzenler, sağlık ve afet tarafı Sağlık Bakanlığı ile AFAD'tadır.
G Trafik İşaretleri Trafik işaretleri; tehlike uyarı, trafik tanzim (düzenleme), mecburi yön, bilgi, geçici işaretler ve yol çizgileri olarak gruplanır. Üçgen levha uyarır, kırmızı çemberli daire yasaklar, mavi daire zorunluluk bildirir. Bu notta her grubun şekli, rengi ve sık karşılaşılan örnekleri anlatılır.
H Trafik Görevlileri Trafikte uyma sırası şudur: önce trafik görevlisi, sonra ışıklı ve sesli işaretler, sonra trafik levhaları, en sonda yol çizgileri. Görevlinin işareti hepsinin üstündedir; ışık yeşil yansa bile görevli “dur” işareti veriyorsa durulur.
I Trafik Işıkları Trafik ışığında kırmızı durmayı, sarı kavşağı boşaltıp durmayı, yeşil ise yol boşsa geçmeyi bildirir. Kırmızıyla birlikte yanan sarı yalnızca hazırlanma işaretidir. Yanıp sönen kırmızı “dur” levhası gibi tam duruş ister; yanıp sönen sarı yavaşlayıp dikkatle geçmeyi gerektirir.
J Araç Kullanma Kuralları Araç kullanma kuralları; şerit kullanımı ve değiştirme, dönüşler, geri gitme, U dönüşü, kavşaklar, demiryolu geçidi, tünel, otoyol, far kullanımı, virajlar ve iki tekerlekli araçları kapsar. Temel ilke: en sağdan git, manevradan önce işaret ver, geçiş hakkını kime vereceğini bil.
K Hız Kuralları Hız kuralları; yol türüne ve araç cinsine göre değişen azami ve asgari hız sınırlarını, güvenli hızı, görüş ve takip mesafesini kapsar. Durma mesafesi, reaksiyon mesafesi ile fren mesafesinin toplamıdır. Hız iki katına çıktığında reaksiyon mesafesi iki, fren mesafesi dört katına çıkar.
L Geçme ve Geçilme Geçme (sollama) kural olarak soldan yapılır; sola dönmek için işaret verip sola yanaşmış aracın yalnızca sağından geçilebilir. Geçmeden önce ön, arka ve karşı yön uygun olmalıdır. Tepe üstü, dönemeç, kavşak, yaya ve okul geçidi ile demir yolu geçidinde ve bunlara yaklaşırken geçme yasaktır.
M Geçiş Hakkı Geçiş hakkı, yolu kullanmada kimin önce geçeceğini belirleyen önceliktir. Geçiş kolaylığı yol vermek, geçiş üstünlüğü ise görev hâlindeki cankurtaran, itfaiye, polis gibi araçlara tanınan ayrıcalıktır. Kavşakta önce görevliye, sonra ışığa ve levhaya bakılır; hiçbiri yoksa eş değer yollarda sağdaki araç geçer.
N Durma, Duraklama ve Park Etme Durma, trafik zorunluluğu nedeniyle aracın durdurulmasıdır. Duraklama, yolcu indirme-bindirme ya da yük alıp verme gibi kısa süreli ve amaçlı beklemedir. Park etme ise aracın bunların dışında durdurulup bırakılmasıdır. Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır.
O Yük ve Yolcu Taşıma Yük ve yolcu taşımada temel kural, aracın tescil belgesinde yazılı taşıma sınırının (istiap haddi) aşılmamasıdır. Yük, araç boyunu önden en çok 1 metre, arkadan en çok 2 metre aşabilir; taşan yük gündüz kırmızı bezle, gece kırmızı ışık veya kırmızı yansıtıcıyla işaretlenir.
P Araçlarda Güvenlik Donanımları Araçlarda güvenlik donanımları, kazayı önlemeye çalışan aktif ve kaza anında zararı azaltan pasif donanımlar olarak ikiye ayrılır. Emniyet kemeri, hava yastığı, çocuk bağlama sistemi ve kask kişiyi korur; reflektör, yangın söndürücü ve ilk yardım çantası araçta bulundurulması zorunlu gereçlerdir.
R Arıza ve Kaza Durumları Araç arızalandığında dörtlü ikaz lambaları yakılır, araç yolun sağına güvenli biçimde çekilir, ön ve arka tarafa yansıtıcı konur. Kazada önce ikinci kaza önlenir, 112 aranır, iz ve deliller korunur. Yalnızca maddi hasar varsa ve taraflar anlaşırsa tutanağı sürücüler kendileri doldurabilir.
S Trafik Kazaları Trafik kazası, kara yolunda hareket hâlindeki en az bir aracın karıştığı; ölüm, yaralanma veya maddi hasarla sonuçlanan olaydır. Kazalarda insan, araç, yol ve çevre olmak üzere dört faktör rol oynar; belirleyici olan çoğunlukla insan davranışıdır. Notta kusur payları ve korunma yolları da ele alınır.
T Güvenli Sürüş Güvenli sürüş, tehlikeyi oluşmadan önce fark edip hızı ve takip mesafesini ona göre ayarlamaktır. Takip mesafesi en az hızın yarısı kadar metre olmalı; gece, yağmur, sis, kar ve buzda daha da artırılır. Kör nokta, ABS, motor freni ve lastik bakımı bu ünitede en çok karıştırılan başlıklardır.
U Alkol, Uyuşturucu ve Yorgunluk Alkol, uyuşturucu, ilaç, yorgunluk ve uykusuzluk sürücünün tepki süresini uzatır, dikkatini ve karar verme yeteneğini bozar. Hususi otomobil sürücüsü için kandaki alkol sınırı 0,50 promil, diğer araç sürücüleri için 0,20 promildir; ticari taşımacılıkta alkole izin yoktur. Alkol kandan yalnızca zamanla atılır.
Ü Çevre Bilgisi Çevre Bilgisi ünitesi; sürücünün hava, gürültü, toprak ve su kirliliğindeki payını, egzoz emisyonu ile karbon salımını, ekonomik sürüş ve yakıt tasarrufunu, sürdürülebilir ulaşımı ve harita okumayı kapsar. Bu sayfa konuyu sade dille anlatır, sık sorulanlarla tekrar imkânı verir.
V Araçların Tescili, Muayeneleri ve Teknik Şartları Araçlar kara yoluna çıkmadan önce tescil edilir, plaka takar ve belirli aralıklarla muayeneden geçer. Hususi otomobiller ilk üç yaşın sonunda, sonrasında iki yılda bir muayene olur. Bu notta tescil işlemleri, tescil plakaları, muayene süreleri ve araçların taşıması gereken teknik şartlar anlatılır.
Y Trafik Denetim Noktalarında Sürücülerin Uyması Gereken Kurallar Trafik denetim noktası; görevlilerin araçları durdurup sürücüyü, aracı ve belgeleri kontrol ettiği yol kesimidir. Sürücü, uyarı işaretlerini görünce hızını kademeli düşürür; ani fren ve şerit değişikliği yapmaz, görevlinin gösterdiği yere durur ve istenen belgeleri verir.
Z Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, sürücünün trafikteki davranışını inceler: dikkat, tutum, duygu ve risk alma eğilimi. Kaza nedenlerinin başında insan kaynaklı kusurlar gelir. Bu notta insan-araç-çevre ilişkisi, dikkat dağıtıcılar, tepki süreci, güvenli sürüş yetenekleri ve risk kontrolü anlatılır.

Bu içerik kişisel hazırlık ve pekiştirme amaçlıdır. Platform resmî bir sınav sistemi değildir ve resmî belge üretmez.