Trafik Görevlileri

Trafik görevlisi, kara yolunda trafiği düzenlemek ve denetlemekle yetkilendirilmiş kişidir. En bilineni üniformalı trafik polisidir.

Trafik zabıtası, trafiği düzenleme ve denetleme göreviyle yola çıkan üniformalı ekibin adıdır. Polis teşkilatının görev alanı dışında kalan yerlerde aynı yetkiyi jandarma trafik ekipleri kullanır.

Bunların yanında yol yapım ve bakım çalışmalarında, okul geçitlerinde ya da kaza, tören, taşkın gibi olağan dışı durumlarda görevlendirilen, özel kıyafeti veya işaret taşıyan yetkili kişiler de bulundukları noktada trafiği yönetir. Onların uyarı ve işaretleri de bağlayıcıdır.

Görevlinin işareti bütün diğer işaretlerin önünde gelir. Sebebi basittir: ışık ve levha önceden kurulmuştur, o anki durumu göremez. Görevli ise kavşakta ne yaşandığını gözüyle görür — devrilmiş bir araç, arızalanmış ışık, aniden yığılan kalabalık. Kısacası öncelik makama değil, o anı görebilme yetisine verilmiştir.

İşaretleri ezberlemenin en kolay yolu görevlinin size dönük olan yüzüne bakmaktır. Göğsü ya da sırtı size dönükse durursunuz; yan tarafı, yani omzu size dönükse yolunuz açıktır.

• İki kolunu yere paralel biçimde iki yana açması: göğsüne ve sırtına bakan sürücülere “dur”, kollarının uzandığı doğrultudaki sürücülere “geç” demektir.
• Bir kolunu dik olarak yukarı kaldırması: bütün yönlerdeki trafiğe “dur” demektir. Görevli akış yönünü değiştireceğini bildirir; sürücü durur ve yeni işareti bekler.
• Kolunu öne doğru uzatması: o kolun yöneldiği akışı durdurmak ya da yönlendirmek içindir. Sürücü tahmin yürütmez; görevli kolunu size doğru uzatmışsa durur, yeni bir işaret gelene kadar bekler.

Gece ve görüşün azaldığı saatlerde aynı işaretler ışık veren bir çubukla verilir. Düdük ise başlı başına bir emir değildir; dikkat çekmeye yarar. Ne yapılacağını her zaman kol ve vücut işareti belirler.

Işıklı işaret cihazı önceden belirlenmiş bir programla çalışır. Anlamları şöyledir:

• Yeşil: yol açıktır, geçebilirsiniz.
• Sarı (tek başına yanan): yol trafiğe kapanmak üzeredir. Güvenli biçimde durabilecek sürücü durur; kavşağa girmiş olan sürücü geçişini tamamlar.
• Kırmızı: durulur; durma çizgisinden önce beklenir.
• Kırmızı ile sarının birlikte yanması: yol açılmak üzeredir, harekete hazırlanılır.
• Yanıp sönen sarı: kavşak ışık denetiminden çıkmıştır. Hız keserek, çevre kontrol edilerek ve genel trafik kurallarına göre girilir.

Sesli işaretler de bu basamaktadır; görme engelli yayalar için sesli uyarı veren cihazlar buna örnektir. Işıkların ayrıntısı Trafik Işıkları ünitesinde işlenir.

Bir kavşakta hem ışık hem görevli varsa kavşağı görevli yönetir. Bu durum genellikle ışık arızalandığında, yoğunluk normalin çok üstüne çıktığında ya da kaza gibi bir olay akışı bozduğunda ortaya çıkar. Işık yeşil yanarken görevli “dur” işareti veriyorsa durulur; kırmızı yanarken görevli geçiş işareti veriyorsa geçilir. İkisi arasında seçim yapmak sürücüye bırakılmamıştır, sıralama bellidir.

Kara yolunu kullanan herkes şu sırayla uymak zorundadır:

1. Trafiği düzenlemeye ve denetlemeye yetkili görevlilerin uyarı ve işaretleri
2. Işıklı ve sesli trafik işaretleri
3. Trafik işaret levhaları
4. Yer işaretlemeleri, yani yol çizgileri

Bunların hiçbiri yoksa genel trafik kuralları geçerlidir. Sıralamanın çalışma biçimi tektir: üst basamak alttakini geçersiz kılar. İki işaret aynı şeyi söylüyorsa sorun yoktur; farklı şeyler söylüyorsa yukarıdaki uygulanır.

Akılda tutmak için sırayı somutlaştırın: görevli, ışık, levha, çizgi. Yukarıdan aşağı indikçe işaret yere yaklaşır. Bu sıralamanın dayanağı, Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin trafik işaretlerine uyma zorunluluğunu düzenleyen hükümleridir.

Trafik levhası bir yol kesimi için önceden konur, direğe monte edilir ve uzaktan görülür. Yol çizgisi ise doğrudan asfaltın üzerine çizilir. Kar, yağmur, çamur, aşınma ve park etmiş araçlar çizgiyi kolayca görünmez hâle getirir. Bu güvenilirlik farkı yüzünden çelişki durumunda levha çizgiden üstündür.

Günlük örnekle bakalım. Yolda dönüşü yasaklayan bir levha varken yere çizilmiş ok dönüşe izin veriyor gibi görünüyorsa levhaya uyulur. Aynı yolda bir görevli sizi devamlı çizginin karşı tarafına yönlendiriyorsa, çizgiye değil görevliye uyarsınız; çünkü o dört basamağın en üstündedir.

Yol çalışması, kaza veya bakım için konan geçici işaretler de aynı mantıkla değerlendirilir: o kesimde geçerli olan, çalışma için konmuş güncel işarettir.

İşareti gördüğünüz anda hızınızı kademeli olarak düşürün ve aracı görevlinin gösterdiği yerde durdurun. Sert ve ani fren, arkadan çarpılma riski doğurur. Görevli aksini belirtmedikçe araç sağa yanaştırılır ve trafiği aksatmayacak biçimde durdurulur.

Durduktan sonra camı indirin, sakin ve saygılı bir üslupla konuşun. Yüksek sesle tartışmak, el kol hareketi yapmak hem trafik adabına aykırıdır hem de arkadaki akışı uzatır. İtirazınız varsa yol ortasında tartışılmaz; itiraz için ayrı bir yol izlenir.

İşareti anlamadıysanız tahmin ederek hareket etmeyin. Durun ve görevlinin sizi yeniden yönlendirmesini bekleyin. Yanlış yorumlanmış tek bir kol işareti, kavşağın ortasında kalmanıza yol açar.

Görevlinin uyarı ve işaretlerine uymamak bir trafik kuralı ihlalidir ve yaptırıma bağlanmıştır.