Araçların Tescili, Muayeneleri ve Teknik Şartları

Tescil, bir aracın devletin kayıtlarına geçirilmesidir. Bu kayıt sayesinde aracın kime ait olduğu, hangi marka ve modelde olduğu, motor ve şasi numarasının ne olduğu belli olur. Tescili yapılmamış bir araç kara yoluna çıkamaz; çıkarsa hem sürücü hem de araç sahibi sorumlu olur.

Motorlu araçların büyük bölümünün tescili trafik tescil kuruluşlarınca yapılır. Askerî araçlar ile iş makinesi türündeki araçlar gibi bazı araç grupları ise kendi mevzuatına göre başka kuruluşlarca tescil edilir. Yani “her aracın ruhsatı aynı yerden alınır” demek doğru değildir.

Tescil tamamlandığında araç için araç tescil belgesi düzenlenir; halk arasında buna ruhsat denir. Bu belgede aracın plakası, markası, tipi, model yılı, rengi, motor ve şasi numarası ile sahibinin bilgileri yer alır. Belge araçta bulundurulur ve denetimlerde istenir. Eski kaynaklarda geçen ayrı “araç trafik belgesi” uygulaması bugün tek bir tescil belgesinde birleştirilmiştir; kursiyerin bunu karıştırmaması gerekir.

• Aracın kimliği: motor ve şasi numarası
• Sahiplik kaydı: tescil belgesindeki ad ve adres
• Trafiğe çıkış izni: geçerli tescil, geçerli muayene ve zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası)

Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği — araçların tescili.

Aracın satışı ve devri noterde yapılır; işlemle birlikte kayıt yeni sahibi adına güncellenir. Devir işlemi tamamlanmadan aracı kullanmaya başlamak sakıncalıdır: kaza olduğunda sorumluluk, ceza tebligatı ve sigorta ilişkisi karışır.

Tescil kaydındaki bilgiler değiştiğinde bunun kayda işlenmesi gerekir. Adres değişikliği, renk değişikliği, motor değişikliği ya da araçta yapılan yapısal bir değişiklik bildirilmezse tescil belgesi ile aracın gerçek durumu birbirini tutmaz; bu, denetimde ve muayenede kusur sayılır.

Araç bir daha kullanılamayacak durumdaysa hurdaya ayrılır ve tescil kaydı silinir. Bir süre kullanılmayacak araç için ise trafikten çekme işlemi yapılabilir. Trafikten çekilmiş araç kara yolunda kullanılamaz; yeniden kullanmak için kaydın tekrar açılması gerekir.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — tescil kaydının değiştirilmesi, hurdaya ayırma ve trafikten çekme.

Plaka, aracın tescil kaydıyla eşleşen görünür kimliğidir. Ülkemizde plaka; il trafik kod numarası, harf grubu ve rakam grubundan oluşur. İl kodu aracın hangi ilde tescil edildiğini gösterir.

Otomobil, kamyonet, kamyon, otobüs gibi araçlarda plaka önde ve arkada olmak üzere iki adet takılır. Motosiklet ve römork gibi araçlarda ise arkada tek plaka bulunur.

Plakanın her koşulda okunabilir olması zorunludur:

• Plaka temiz tutulur; çamur, kar veya kir okumayı engellememelidir.
• Plaka eğilmez, bükülmez; üzeri örtü, çerçeve veya başka bir cisimle kapatılmaz.
• Plaka üzerinde yazı, çıkartma veya ışık yansıtan ek malzeme bulunmaz.
• Plaka lambası çalışır durumda olmalıdır; gece de plaka okunabilmelidir.

Plakayı kendi başına üretmek, değiştirmek ya da başka bir araca ait plakayı takmak yalnızca bir trafik kuralı ihlali değildir; ağır yaptırımı olan bir eylemdir. Henüz tescil edilmemiş, satış veya deneme amacıyla kısa süre kullanılacak araçlar için ise geçici trafik belgesi ve geçici plaka verilir.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — tescil plakaları ve plakaların takılması.

Muayene, aracın trafik güvenliği ve çevre bakımından uygun olup olmadığının belirli aralıklarla denetlenmesidir. Muayene, yetkilendirilmiş araç muayene istasyonlarında yapılır; sürücü kendi başına “aracım sağlam” diyerek bu denetimin yerine geçemez.

Muayeneye giderken genellikle şunlar aranır:

• Araç tescil belgesi (ruhsat)
• Geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası)
• Ödenmemiş trafik cezası ve motorlu taşıtlar vergisi borcu bulunmaması

Egzoz emisyon ölçümü ayrıca bir yerden getirilecek belge değildir; ölçüm muayenenin bir parçası olarak muayene istasyonunda yapılır. Aracın egzoz gazı değerleri sınırın üzerindeyse araç bu yönüyle de kusurlu sayılır.

Muayenede bulunan eksiklikler ağırlığına göre sınıflandırılır. Hafif kusurda araç geçer ama uyarı yazılır. Ağır kusurda eksiklik giderilip araç tekrar muayeneye getirilir. Aracın emniyetsiz bulunması hâlinde ise araç o hâliyle trafiğe çıkarılamaz.

Bir de olağan takvimden bağımsız yapılan özel muayene vardır: araçta tadilat yapıldığında, renk ya da motor değiştiğinde veya ağır hasarlı bir kazadan sonra araç yeniden muayeneden geçirilir.

Kaynak: Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği — araçların muayenesi.

Muayene aralığı; aracın türüne, yaşına ve nasıl kullanıldığına göre değişir. Kursiyerin bilmesi gereken temel ayrım şudur:

• Hususi (özel) otomobiller: İlk muayene, araç üç yaşını doldurduğunda yapılır; sonrasında iki yılda bir muayeneye girilir.
• Motosikletler: Otomobillerle aynı ritmi izler; üç yaşın sonunda ilk muayene, sonrasında iki yılda bir.
• Ticari amaçla yolcu ve yük taşıyan araçlar (otobüs, kamyon, çekici, taksi, dolmuş, minibüs gibi): Çok daha yoğun çalıştıkları ve daha fazla kişinin güvenliğini ilgilendirdikleri için yılda bir muayeneye girer; ilk muayeneleri de hususi araçlara göre daha erken yapılır.
• Tarım traktörleri: Diğer araçlara göre daha uzun aralıklarla muayene edilir.

Muayenenin ne zaman biteceği muayene raporunda ve araç kayıtlarında yazar. Süre dolmadan önce muayeneye gitmek mümkündür; sürenin geçmesi ise ihlaldir.

Muayene aralıkları mevzuat değişikliğiyle güncellenebilir. Aracınızın sırası geldiğinde en güncel bilgiyi muayene istasyonundan veya araç kaydınızdan teyit edin.

Kaynak: Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği — araç muayenesi ve muayene süreleri.

Bir araç, mevzuatta belirlenen yapım ve kullanım şartlarını taşımıyorsa trafiğe çıkarılamaz. Aşağıdaki başlıklar hem muayenede hem de yol denetiminde bakılan temel noktalardır.

Aydınlatma ve işaret donanımı: Uzun ve kısa hüzmeli farlar, park lambaları, sinyaller (dönüş ışıkları), fren lambaları, geri vites lambası, plaka lambası ve dörtlü ikaz (flaşör) çalışır durumda olmalı; renkleri ve konumları kurala uygun olmalıdır. Ampulü yanmayan bir fren lambası, arkadan gelen sürücüden bilgi saklamak demektir.

Fren sistemi: Ayak freni ve el (park) freni birbirinden bağımsız olarak etkili çalışmalıdır.

Lastikler: Lastikler hasarsız, mevsime uygun ve yeterli diş derinliğinde olmalıdır. Otomobil lastiklerinde diş derinliği en az 1,6 milimetredir. Kış aylarında, yolcu ve eşya taşıyan ticari araçlar için kış lastiği kullanma zorunluluğu uygulanır; bu zorunluluğun kapsamı ve tarihleri ilgili bakanlıkça duyurulur.

Görüş, ses ve egzoz: Camlar, aynalar ve silecekler görüşü engellemeyecek durumda olmalı; korna çalışmalıdır. Egzoz susturucusu sökülmüş ya da gürültüyü artıracak biçimde değiştirilmiş araç, hem trafik hem de çevre kurallarına aykırıdır.

Ölçü ve ağırlık: Kara yolunda araçların yüklü hâldeki azami yüksekliği 4 metredir. Genişlik ve uzunluk sınırları araç türüne göre değişir; ayrıca aracın azami yüklü ağırlığı ve dingil ağırlığı aşılamaz. Yükü, aracın ölçülerini kurala aykırı biçimde aşacak şekilde taşımak yasaktır.

Tadilat: Koltuk sayısı, renk, motor değişikliği veya LPG dönüşümü gibi işlemler yetkili yerlerde yapılmalı, belgelenmeli ve tescil kaydına işlenmelidir.

Kaynak: Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği — araçların teknik şartları, ölçü ve ağırlıklar.