Arıza ve Kaza Durumları

Arızayı fark ettiğiniz anda ilk işiniz, arkanızdan gelen sürücüleri uyarmaktır. Dörtlü ikaz lambalarını (flaşör) yakın, hızınızı ani olmayacak biçimde düşürün ve aracı trafiği engellemeyecek şekilde yolun en sağına, banket ya da emniyet şeridi gibi güvenli bir alana alın. Otoyolda arızalanan araç gidiş şeridinde bırakılmaz.

Araç durduktan sonra sırasıyla:

• Kontağı kapatın, el frenini çekin; eğimli yolda tekerlek takozunu kullanın.
• Yansıtıcıyı (reflektör) çıkarıp aracın önüne ve arkasına yerleştirin.
• Araçtakileri, mümkünse bariyerin dışına, yoldan uzak bir noktaya alın. Şerit kenarında duran aracın içinde beklemek en riskli seçenektir.
• Yol yardımına, gerekiyorsa kolluğa (trafik polisi veya jandarma) haber verin.

Kara yolu üzerinde arızalanan aracın en kısa sürede yoldan kaldırılması sürücünün sorumluluğundadır. Araç yolda kaldığı sürece hem trafiği aksatır hem de yeni bir kazaya davetiye çıkarır. (Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — kara yolunda arızalanan araçlarda alınacak tedbirler.)

Yansıtıcının amacı, arkadan gelen sürücüye durumu fark edip yavaşlaması için zaman kazandırmaktır. Bu yüzden aracın hemen dibine değil, yeterince uzağına konur.

Kural şudur: yansıtıcı aracın hem önüne hem arkasına, gelen sürücülerin normal hava koşullarında uzaktan açıkça görebileceği bir mesafeye yerleştirilir. Viraj, tepe üstü, tünel çıkışı, sis ve gece gibi görüşün kısaldığı durumlarda bu mesafe daha uzun tutulur. Ölçüt ezberlenecek bir rakam değil, karşıdan gelenin sizi zamanında görüp güvenle yavaşlayabilmesidir. Mesafenin sayısal karşılığı Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde tanımlıdır; ders kitabınızdaki güncel değeri esas alın.

Yansıtıcıyı yerleştirirken kendi güvenliğinizi de düşünün: trafiğe dönük yürüyün, mümkünse bariyerin gerisinden ilerleyin, gece ise açık renkli veya reflektörlü giysi tercih edin.

Kazadan sonraki en büyük tehlike ikinci bir kazadır. Bu yüzden yardım etmeden önce yeri güvene alın: dörtlü ikaz lambalarını yakın, kontağı kapatın, el frenini çekin, yansıtıcıyı koyun ve olay yerinde bulunanları yoldan uzaklaştırın. Yakıt sızıntısı olabileceği için sigara içilmez, ateş yakılmaz.

Acil yardım için 112 aranır; ambulans, itfaiye ve kolluk aynı numaradan, 112 Acil Çağrı Merkezi üzerinden istenir. Ararken şunları net söyleyin: bulunduğunuz yer (yol adı, kilometre, il - ilçe, en yakın çıkış veya köprü), olayın türü, kazaya karışan araç sayısı, yaralı sayısı ve durumu, kendi adınız ve telefonunuz. Görevli izin vermeden telefonu kapatmayın; ek soru sorabilir ya da size yönlendirme yapabilir.

Kazalar sonuçlarına göre üçe ayrılır ve her birinde davranış farklıdır.

• Maddi hasarlı kaza: Yalnızca araçlarda veya eşyada zarar vardır. Taraflar anlaşırsa kolluk beklenmeden tutanak doldurulur ve araçlar trafiği açmak için kenara çekilir.
• Yaralanmalı kaza: En az bir kişi yaralanmıştır. Hemen 112 aranır, ilk yardım yapılır veya yaptırılır, kolluk beklenir. Araçlar kural olarak yerinden oynatılmaz.
• Ölümlü kaza: Adli bir olaydır. Olay yerine dokunulmaz, hiçbir şey yerinden alınmaz, yetkililer gelene kadar beklenir.

Kaza yerindeki fren izleri, savrulma yönü, cam ve plastik kırıklarının dağılımı, sürtme izleri ve araçların son duruş konumu; kazanın nasıl geliştiğini anlatan tek nesnel kaynaktır. Yetkililer kimin ne oranda kusurlu olduğunu büyük ölçüde bu izlerden belirler.

Kusur oranı sadece bir kayıt değildir: hem adli ve idari sürecin sonucunu hem de sigortanın ödeyeceği tutarı doğrudan etkiler. Bu yüzden yaralanmalı ve ölümlü kazalarda araçlar ile izler olduğu gibi bırakılır. Yaralıya ulaşmak ya da yeni bir kazayı önlemek için zorunlu olarak bir şeyin yeri değiştirilecekse, önce konum tebeşirle işaretlenir veya fotoğraflanır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, trafik kazasına karışan herkese belli görevler yükler. Sürücü olarak:

• Hemen durursunuz.
• Trafik güvenliği için gerekli önlemi alırsınız.
• Yaralı varsa ilk yardım yapar ya da yaptırırsınız.
• Durumu yetkililere bildirirsiniz.
• Yetkililer gelene ya da izin verilene kadar olay yerinden ayrılmazsınız.
• İz ve delilleri korursunuz.
• Kimlik ve sigorta bilgilerinizi karşı tarafa ve görevlilere verirsiniz.

Bu görevler yalnızca kusurlu olduğunu düşünen sürücüye değil, kazaya karışan herkese aittir. Kusurun kimde olduğu sonradan belirlenir; yükümlülük ise kaza anında başlar. (Kaynak: Karayolları Trafik Kanunu — trafik kazalarına karışanların yükümlülükleri.)

Kaza ya da denetim anında ilk istenen belgeler şunlardır: sürücü belgesi, araç tescil belgesi (ruhsat), aracın geçerli muayenesi ve zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası poliçesi.

Belgelerin yanında araçta hazır bulunması gereken gereçler de vardır: yansıtıcı (reflektör), yangın söndürme cihazı, ilk yardım çantası ve takoz gibi. Hangi gerecin hangi araçta ve kaç adet bulunacağı araç cinsine göre değişir; ayrıntısı Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde araç cinsleri için ayrı ayrı belirlenmiştir. Örneğin motosiklet için istenen liste, otobüs ya da kamyon için istenenden çok daha kısadır.

Gereçlerin araçta bulunması tek başına yetmez; yangın söndürme cihazının dolum tarihi geçmemiş, ilk yardım çantasının içeriği eksiksiz olmalıdır.

Olay yerine gelen trafik zabıtası (trafik polisi veya jandarma trafik ekibi) önce can güvenliğini düşünür, sonra kaydı tutar. Başlıca görevleri şunlardır:

• Kaza yerini işaretleyip trafiği yönlendirerek ikinci kazayı önlemek.
• Yaralıların sağlık ekiplerince taşınmasını koordine etmek.
• İz ve delilleri tespit etmek, ölçüm yapmak, kroki çizmek.
• Kaza tespit tutanağını düzenlemek ve tutanakta kusur durumuna yer vermek.
• Gerekiyorsa sürücülere alkol ve uyuşturucu kontrolü uygulamak.
• İşlem bittiğinde yolu trafiğe açmak.

Kazada yalnızca maddi hasar varsa ve taraflar anlaşabiliyorsa, kolluk beklenmeden bu tutanağı sürücüler kendileri doldurur. Tutanakta tarih, saat ve yer; sürücü ile araç bilgileri; sigorta şirketi ve poliçe bilgileri; hasarın tarifi; kazanın krokisi ve tarafların imzası bulunur. Her sürücüde bir nüsha kalacak biçimde düzenlenir ve sigortaya başvururken bu belge esas alınır.

Şu durumlarda taraflar kendi aralarında tutanak dolduramaz, mutlaka kolluk çağrılır:

• Yaralanma veya ölüm varsa.
• Sürücülerden birinin sürücü belgesi yoksa ya da geçersizse.
• Araçlardan birinin zorunlu trafik sigortası yoksa.
• Alkol veya uyuşturucu etkisi şüphesi varsa.
• Kamu malına ya da üçüncü kişilerin eşyasına zarar verilmişse.
• Kazaya karışan araçlardan biri kamu kurumuna aitse.
• Park hâlindeki bir araca zarar verilmiş ve sahibi bulunamıyorsa.
• Taraflar anlaşamamışsa veya biri olay yerinden ayrılmışsa.

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (kısaca trafik sigortası) her motorlu araç için zorunludur ve araç trafiğe çıkmadan önce yaptırılır. Karşıladığı şey, aracın üçüncü kişilere verdiği zarardır: karşı aracın hasarı, karşı taraftaki kişilerin tedavi giderleri, sakatlık ve ölüm zararları.

Kendi aracınızdaki hasarı karşılamaz; bunun için isteğe bağlı olan kasko sigortası gerekir. Sigortası olmayan araç trafikten men edilir ve zararı işleten kendi cebinden öder.

Sigorta, poliçede yazan limitler içinde öder. Zarar bu limiti aşarsa aşan kısım yine sorumlu kişiye kalır.

Bir trafik kazasından sonra sorumluluk üç ayrı başlıkta doğabilir:

• Cezai sorumluluk: Yaralanma veya ölüm varsa adli süreç işler. Bu süreç sürücünün kişisel sorumluluğudur.
• Hukuki sorumluluk: Ortaya çıkan maddi ve manevi zararın tazmin edilmesidir. Zorunlu trafik sigortası bu başlığı, poliçe limitleri içinde karşılar.
• İdari sorumluluk: Kural ihlali nedeniyle uygulanan trafik para cezası, ceza puanı ve sürücü belgesine ilişkin idari yaptırımlardır.

Bu üç başlık birbirinin yerine geçmez; aynı kazadan üçü birden doğabilir.