Geçme ve Geçilme

Geçme (halk arasındaki adıyla sollama), aynı yönde ilerleyen bir aracın önündeki aracın önüne geçmesidir. Geçilme ise aynı manevranın öteki tarafıdır: arkanızdaki araç sizi geçerken sizin de uymanız gereken kurallar vardır. Yani geçme tek kişilik bir iş değildir; geçen ve geçilen sürücü manevrayı birlikte güvenli hâle getirir.

Bu manevra sırasında araç, çoğu zaman karşı yönden gelen trafiğe ayrılmış alana girer ya da kendi şeridini terk eder. Bu yüzden geçme, kara yolundaki en riskli manevralardan biridir ve mevzuatta ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Temel kural şudur: geçme, geçilecek aracın solundan yapılır. Sürücü sol şeride geçer, geçişi tamamlar ve yeniden sağdaki şeridine döner.

Bu ünitenin dayanağı, Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin geçme, geçilme ve geçiş kolaylığı hükümleridir.

Geçme kararı vermeden önce sürücünün üç yöne birden bakması gerekir: öne, arkaya ve karşıya.

• Öndeki araç: Geçeceğiniz araç kendisi de bir başkasını geçmeye başlamamış olmalı, sola dönüş işareti vermiş olmamalıdır.
• Arkadaki araç: Sizi geçmeye başlayan bir araç varsa siz geçme yapamazsınız. Bu yüzden manevradan önce aynalara ve kör noktaya (aynaların göstermediği, omuz çevrilerek görülen alana) bakılır.
• Karşı yön: İki yönlü yollarda karşıdan gelen trafiğin, siz manevrayı tamamlayana kadar güvenli uzaklıkta kalacağından emin olmalısınız. Görüş kapalıysa geçme yapılmaz.
• Yol ve işaretler: Yol çizgisi geçmeye izin vermeli, geçme yasağı bildiren bir işaret bulunmamalıdır.
• Aracınızın gücü: Manevrayı hız sınırını aşmadan, kısa sürede tamamlayabilecek hızlanma gücünüz olmalıdır.

Manevra sırasında sol dönüş ışığı yakılır. Uyarı gerekiyorsa gündüz kısa bir korna, gece selektör (uzun ve kısa farı sırayla yakıp söndürme) kullanılır; yerleşim yerlerinde gereksiz korna çalınmaz. Geçiş tamamlanınca sağ dönüş ışığı verilerek şeride dönülür.

Sağdan geçmenin tek olağan durumu şudur: öndeki araç sola dönmek için işaret vermiş ve sola yanaşmışsa, sürücü onun sağından geçebilir.

Bazı yerlerde geçme, sürücü kendini ne kadar hazır hissederse hissetsin yasaktır. Çünkü buralarda görüş yetersizdir ya da yola her an başka bir unsur çıkabilir.

• Görüşün yeterli olmadığı tepe üstleri ve dönemeçler: Karşıdan gelen aracı göremediğiniz her yer geçmeye kapalıdır.
• Kavşaklar ve kavşaklara yaklaşırken: Kavşakta dönen, giren ve çıkan araçlar vardır; geçme manevrası bu akışı kilitler.
• Yaya geçitleri ve okul geçitleri ile bunlara yaklaşırken: Geçilen aracın arkası, geçitten geçen yayayı gözden gizler. En ağır sonuçlu kazalar burada olur.
• Demir yolu geçitleri ve buralara yaklaşırken.
• Geçme yasağı bildiren trafik işaretinin bulunduğu yol kesimleri.
• Yol çizgisinin devamlı (kesiksiz) olduğu yerler: Devamlı çizgi çiğnenemez; bu da geçmeyi fiilen yasaklar.
• Kendiniz geçilmekte iken: Arkanızdaki araç sizi geçmeye başlamışsa siz öndekini geçemezsiniz.
• İki yönlü, dört veya daha fazla şeritli yollarda karşı yöne ayrılmış bölüme girerek geçme.

Yolun daraldığı kesimler, dar köprüler, menfezler (yolun altından su geçiren küçük geçitler) ve tüneller de geçmeye elverişli değildir; buralar genellikle işaret ve devamlı çizgiyle geçmeye kapatılır.

Ayrıca yasak levhası olmasa bile sis, kar, yoğun yağmur ya da gece görüşünün düştüğü durumlarda geçme yapılmaz. Yasak listesi asgari sınırdır; güvenlik değerlendirmesi her zaman sürücünündür.

Geçilen sürücünün görevi, manevrayı kolaylaştırmak ve kısaltmaktır. Yapılması gerekenler kısadır ama hayat kurtarır.

• Aracınızı taşıt yolunun sağına yanaştırın ve şeridinizde kararlı biçimde ilerleyin.
• Hızınızı artırmayın. Yol dar veya geçiş uzun sürüyorsa hafifçe yavaşlayarak yardımcı olun.
• Geçilirken sola yönelmeyin, şerit değiştirmeyin, sola dönüş yapmayın.
• Geçmesine imkân yoksa (karşı yön doluysa) sağa yanaşıp bekleyin; öfkeli tepki vermek yerine arkadaki sürücünün güvenli anı beklemesini sağlayın.

Bölünmüş yollarda sol şeridi sürekli işgal etmek de geçilme kuralının ihlalidir. Sol şerit, geçme şerididir; geçme bitince sağa dönülür.

Karşılaşma, iki aracın zıt yönlerden gelip aynı dar kesimde yan yana sığamaması durumudur. Burada geçme değil, geçiş kolaylığı sağlama söz konusudur.

• Kendi şeridinde engel olan bekler. Kendi tarafınızda park etmiş araç, çalışma alanı ya da başka bir engel varsa karşı şeride girme zorunluluğu sizdedir; bu yüzden yolu karşıdan gelen araca bırakıp beklersiniz.
• Dağlık ve dik yokuşlu yollarda inen araç, çıkan araca geçiş kolaylığı sağlar. İnen araç durur, gerekirse geri alarak yol verir. Sebebi tekniktir: yokuş yukarı duran bir araç kalkarken zorlanır ve geri kayma riski taşır.
• Yol kenarında sığınma cebi (araçların yol kenarında bekleyebilmesi için genişletilmiş kısa alan) varsa, oraya en yakın olan araç oraya çekilerek karşıdakinin geçmesini sağlar.
• Dar köprü, menfez ve tünel gibi tek aracın sığdığı kesimlerde de aynı mantık işler: kesime önce giren ya da geri alması daha kolay olan araca göre yol paylaşılır; işaret varsa işaret esastır.
• Mevzuat, dar yol karşılaşmalarında araç türlerine göre bir sıra da tanımlar. Buradaki genel ilke, daha küçük ve manevrası kolay aracın daha büyük ve ağır araca kolaylık sağlamasıdır; sıranın tamamı Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin geçiş kolaylığı hükümlerinde yer alır.

Bir de şu durum vardır: karşıdan gelen bir araç size doğru sollama yapıyorsa, inatlaşmak yerine yavaşlayıp sağa yanaşın. Kural onda olmasa bile çarpışmayı önlemek sizin elinizdedir.