Yük ve Yolcu Taşıma

Her aracın taşıyabileceği en çok yolcu ve yük miktarı bellidir. Buna taşıma sınırı (istiap haddi) denir ve aracın tescil belgesinde (ruhsatında) yazar. Bu sınır keyfî konmamıştır: fren sistemi, süspansiyon ve lastikler belli bir ağırlığa göre hesaplanmıştır. Sınır aşıldığında fren mesafesi uzar, aracın yola tutunması ve viraj dengesi bozulur.

Uygulamada dikkat edilecekler:

• Yolcu sayısı; yolcuların rızası ya da yolculuğun kısalığı gerekçesiyle aşılamaz.
• Ayakta yolcu taşınması aracın türüne ve yolun cinsine göre sınırlanmıştır; şehirler arası yolculuklarda ve otoyolda ayakta yolcu taşınmaz.
• Kamyon ve kamyonet kasası yolcu taşımak için yapılmamıştır. Yalnızca yükün korunması için gereken kişiler, yükün üzerine oturtulmadan taşınabilir.
• Motosikletlerde sürücü dışında ancak kendisi için yapılmış oturma yerinde bir yolcu taşınabilir; motorlu bisikletle yolcu taşınmaz.
• Araç hareket hâlindeyken kapılar kapalı tutulur. Yolcu iniş binişi, araç tam durduktan sonra ve yolun sağ tarafından yapılır.
• Emniyet kemeri yalnız sürücünün değil, kemer bulunan bütün koltuklardaki yolcuların yükümlülüğüdür.

Bu kuralların dayanağı Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin araçlara yolcu alınması ve taşıma sınırı ile ilgili düzenlemeleridir.

Çocuklar, yetişkinler için tasarlanmış koruma donanımlarıyla güvende olmaz. Standart emniyet kemeri küçük bir çocukta omuzdan değil boyundan, kalçadan değil karından geçer; ani frenlemede koruma sağlamak yerine iç organ yaralanmasına yol açabilir. Bu yüzden çocuklar; yaşına, boyuna ve kilosuna uygun çocuk bağlama sistemiyle taşınır. Çocuk bağlama sistemi, çocuğun ölçülerine göre üretilmiş koltuk, yükseltici ya da puset türü koruyucu düzenektir.

• Üç yaşını doldurmamış çocuk, uygun bir çocuk bağlama sistemi olmadan taşınamaz.
• 3-12 yaş arasındaki ve boyu 150 santimetrenin altındaki çocuklar ön koltukta oturamaz; arka koltukta, kendilerine uygun bağlama sisteminde taşınır.
• Çocuğun kucakta taşınması en tehlikeli yoldur. Çarpma anında çocuğun ağırlığı kat kat artmış gibi etki eder ve yetişkin onu tutamaz.
• Zorunluluk yolun türüne bağlı değildir. Şehir içindeki kısa bir yolculukta da otoyoldaki uzun yolculukta da aynı kural geçerlidir.
• Okul taşıtları çocuk indirip bindirirken üzerindeki "DUR" işaretini yakar; bu işareti gören sürücüler durmak zorundadır.

Çocuk bağlama sistemi ve emniyet kemeri kullanımı, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin koruyucu tertibatların kullanılması ile ilgili hükümlerine dayanır.

Yükleme kurallarının amacı iki başlıkta toplanır: aracın dengesini korumak ve yükü diğer yol kullanıcıları için görünür, tehlikesiz kılmak.

Uzunluk

• Yük, aracın boyunu önden en çok 1 metre, arkadan en çok 2 metre aşabilir.
• Öndeki payın dar olmasının sebebi açıktır: öne taşan yük sürücünün hem görüşünü hem de direksiyon hâkimiyetini doğrudan bozar.
• Yük, aracın genişliğini aşacak biçimde yanlardan taşırılamaz.

Ağırlık ve yükseklik

• Yük, tescil belgesinde yazılı taşıma sınırını, dingil ağırlığını ve aracın azami yüklü ağırlığını aşamaz. Bu değerler araçtan araca değişir; sürücü kendi aracının belgesine bakar.
• Yükün araçla birlikte oluşturduğu yükseklik, geçilecek yolun ve köprü altlarının gabarisini (yola çıkan aracın sığabileceği en büyük ölçüyü) aşmamalıdır. Gabari uyarı levhası bulunan yerlerde levhadaki ölçü esastır.

Yerleştirme

• Yük kasaya dengeli dağıtılır. Tümü arkaya yığılırsa ağırlık merkezi geriye kayar, ön tekerlekler yola daha az bastırır; direksiyon hâkimiyeti zayıflar ve fren mesafesi uzar.
• Ağır yükler alta, hafif yükler üste konur. Yük ne kadar yükseğe yığılırsa ağırlık merkezi o kadar yükselir, virajda devrilme riski artar.
• Yük; sürücünün görüşünü, aracın ışıklarını, plakasını ve işaretlerini kapatmaz.
• Toz, toprak, moloz gibi dökülebilecek yükler kara yoluna saçılmayacak biçimde örtülür. Yola dökülen yük hem kaza sebebidir hem de çevre kirliliğidir.

Ölçü ve yerleştirme kuralları, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin araçların yüklenmesi ile ilgili düzenlemelerinden gelir.

Doğru yerleştirilmiş bir yük, bağlanmadığı sürece güvenli sayılmaz. Yük; düşmeyecek, dökülmeyecek, savrulmayacak, gürültü çıkarmayacak ve yoldan geçenlere zarar vermeyecek biçimde sabitlenir. Bağlamada halat, kayış, kelepçe, takoz ve örtü kullanılır. Bağların gerginliği yola çıkmadan önce ve uzun yolculuklarda molalarda yeniden denetlenir; titreşim bağları zamanla gevşetir.

Araç boyundan taşan yükün ayrıca işaretlenmesi gerekir. İşaretin türü zamana göre değişir:

• Gündüz: yükün en dış noktasına kırmızı bez bağlanır.
• Gece: yükün en dış noktasında kırmızı ışık ya da kırmızı yansıtıcı bulundurulur.

Yükün usulüne uygun bağlanmasından ve işaretlenmesinden sürücü sorumludur. Yükleme başkası tarafından yapılmış olsa bile, kara yoluna çıkan aracın yükünü kontrol etmek sürücünün görevidir. Yol boyunca yükte gevşeme veya kayma fark edilirse ilk güvenli yerde durulup bağlar yeniden sıkılır.

Yüklerin sağlam bağlanması ve taşan yükün işaretlenmesi, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin yüklerin taşınması ve işaretlenmesi ile ilgili hükümlerine dayanır.