Araçlarda Güvenlik Donanımları

Bir aracın güvenlik donanımlarını iki soruyla ayırabilirsin: Bu parça kazayı önlemeye mi çalışıyor, yoksa kaza olduktan sonra mı devreye giriyor?

• Aktif güvenlik donanımları kaza olmadan iş görür. Frenler, ABS, çekiş ve kayma kontrolü, lastikler, farlar, sinyaller, aynalar, cam silecekleri bu gruptadır. Görevleri, sürücünün aracı yolda tutmasına ve tehlikeden kaçınmasına yardım etmektir.
• Pasif güvenlik donanımları çarpma anında ve sonrasında iş görür. Emniyet kemeri, hava yastığı, koltuk başlığı (kafalık), emniyet camı, çocuk bağlama sistemi, aracın çarpma enerjisini emen gövde bölümleri bu gruptadır.

Bir de bunlardan ayrı olarak, araçta bulundurulması zorunlu gereçler vardır: reflektör, yangın söndürme cihazı ve ilk yardım çantası. Bunların yalnızca araçta olması yetmez; eksiksiz, çalışır ve ulaşılabilir durumda olmaları gerekir. Denetimde bagajın en dibine sıkışmış, süresi geçmiş bir gereç bulundurulmamış sayılır.

Emniyet kemeri, ani duruş ve çarpmada vücudunun koltukta kalmasını sağlar; en önemli işlevi seni aracın dışına fırlamaktan korumasıdır. Araçtan dışarı savrulan bir kişinin yaralanma ve ölüm riski, araç içinde kalan kişiye göre çok daha yüksektir.

Kemer kullanımı şehir içinde de şehirler arası yolda da, ön koltukta da arka koltukta da zorunludur (Karayolları Trafik Kanunu — emniyet kemeri kullanma zorunluluğu). "Mahalledeyim, iki sokak öteye gidiyorum" düşüncesi geçerli bir gerekçe değildir; kazaların büyük bölümü kısa mesafede ve düşük hızda olur.

Doğru takma:

• Karın bandı, karnın üzerinden değil kalça kemiğinin üzerinden geçmelidir.
• Omuz bandı boyuna değil, omzun ortasından göğsün üzerine gelmelidir.
• Kemer bükülmüş olmamalı, kalın mont kemeri gövdeden uzaklaştırmamalıdır.

Hava yastığı ise kemerin tamamlayıcısıdır, alternatifi değildir. Çarpma anında saniyenin çok küçük bir bölümünde ve büyük bir hızla açılır; kemer takılı olmadığında vücut ileri gitmiş olacağı için yastık kişiye çarparak yaralanmaya yol açabilir. Bu yüzden direksiyona çok yakın oturulmaz, gövde ile direksiyon arasında bir açıklık bırakılır. Bir kez açılan hava yastığı bir daha kullanılamaz, mutlaka değiştirilir.

Araç emniyet kemeri yetişkin ölçülerine göre tasarlanmıştır. Küçük bir çocuk yetişkin kemeriyle bağlandığında omuz bandı boynuna, karın bandı ise kalça kemiği yerine karnına gelir; kaza anında koruması gereken kemer iç organ yaralanmasına yol açabilir. Bu yüzden çocuk, yaşına, boyuna ve kilosuna uygun bir çocuk bağlama sistemiyle taşınır.

Başlıca türler:

• Arkaya bakan bebek koltuğu / portbebe: en küçük yaş grubu için; başı, boynu ve omurgayı birlikte destekler.
• Öne bakan çocuk oto koltuğu: kendi kemer düzeneğiyle çocuğu koltuğa bağlar.
• Yükseltici (yastık) koltuk: büyümüş çocuğu yükselterek araç kemerinin doğru noktalardan geçmesini sağlar.

ISOFIX, çocuk koltuğunu emniyet kemeriyle bağlamak yerine, araç gövdesine fabrikada yerleştirilmiş standart bağlantı noktalarına doğrudan kilitleyen sistemdir. İki üstünlüğü vardır: yanlış bağlama olasılığı çok düşer ve koltuk kaza anında oynamaz. Çoğu modelde ek olarak bir üst kayış (top tether) veya zemine dayanan destek ayağı bulunur; bunlar öne devrilmeyi engeller, bağlanmadıklarında sistem eksik çalışır.

Üç yaşından küçük çocuklar uygun bir bağlama sistemi olmadan araçta taşınmaz. Küçük çocuğun yeri kural olarak arka koltuktur; ön koltuk çocuk için güvenli bölge değildir.

Motosiklet ve motorlu bisiklet sürücüleri ile bu araçlarda yolcu olarak bulunanların koruma başlığı (kask) ve koruma gözlüğü kullanması zorunludur; bisiklet sürücülerinin de koruma başlığı kullanması gerekir (Karayolları Trafik Kanunu — koruma başlığı ve koruma gözlüğü kullanma zorunluluğu). İki tekerlekli araçta gövdeyi çevreleyen bir kabin olmadığı için sürücüyü koruyan tek donanım üzerindekilerdir.

Kaskın koruması, doğru kullanıldığında geçerlidir:

• Kask baş ölçüsüne uymalı; oynak duran kask darbe anında yerinden kayar.
• Çene bağı mutlaka bağlanır. Bağlanmamış kask ilk sarsıntıda baştan çıkar ve hiçbir işe yaramaz.
• Standardı belgelenmiş kask kullanılır; süs amaçlı, ince kabuklu başlıklar koruma sağlamaz.
• Sert darbe almış ya da yüksekten düşmüş kask, dışarıdan hasar görünmese bile değiştirilir. İçindeki emici köpük darbede ezilir ve bir daha eski gibi enerji sönümlemez.

Koruma gözlüğü ise rüzgâr, toz, böcek ve çakıl gibi etkenlere karşı görüşü korur; hızda gözü sulandıran rüzgâr, sürücünün yolu görmesini birkaç saniyeliğine bile engellese sonucu ağır olur.

Reflektör, araçta bulundurulması zorunlu gereçlerdendir ve araçlarda iki adet bulunur. Kendisi ışık üretmez; arkadan gelen aracın farından aldığı ışığı geri yansıtarak uzaktan fark edilir. Bu yüzden gece, gündüzden çok daha etkilidir; gündüz sisli ve yağışlı havada da işe yarar.

Arıza, kaza ya da zorunlu bir duruş nedeniyle araç kara yolu üzerinde kaldığında sıra şudur:

1. Dörtlü flaşörler yakılır.
2. Araç, mümkünse trafiği en az engelleyecek yere (banket, emniyet şeridi) alınır.
3. Reflektörler aracın önüne ve arkasına, arkadan gelen sürücünün fark edip yavaşlamaya ve şerit değiştirmeye vakit bulacağı bir uzaklığa yerleştirilir.

Bu uzaklık sabit bir adım sayısı değildir; yolun hız düzeyi arttıkça, viraj, tepe üstü veya eğim yüzünden görüş kısaldıkça reflektör daha uzağa konur. Reflektörü yerleştirirken kendi güvenliğini de gözet: gelen trafiğe sırtını dönme, mümkün olduğunca bariyerin dışından yürü.

Yangın söndürme cihazı da araçta bulundurulması zorunlu gereçlerdendir. Otomobilde bir adet aranırken otobüs, kamyon, çekici gibi büyük araçlarda daha fazla ve daha büyük kapasiteli cihaz istenir.

Cihazın sürücünün kolayca ulaşabileceği bir yerde ve yerinden oynamayacak biçimde sabitlenmiş olması gerekir. Bagajın en altına, valizlerin arkasına konan söndürücü yangın çıktığında zamanında çıkarılamaz. Araçlarda yaygın olarak kuru kimyevi tozlu tip kullanılır; basınç göstergesinin yeşil alanda olması ve periyodik kontrol/dolum süresinin geçmemiş olması gerekir.

Kullanım sırası:

• Aracı yol dışına al, kontağı kapat, yolcuları uzaklaştır.
• Cihazın pimini çek, hortumu kavra.
• Mümkünse rüzgârı arkana alarak yaklaş.
• Tetiği sık ve alevin dibine, yani yanan maddenin üzerine süpürür gibi tut.

Motor bölmesinde yangın varsa kaput sonuna kadar açılmaz. Açılan kaputtan içeri dolan hava alevi büyütür; bunun yerine kaput az aralanır ve söndürücü aralıktan sıkılır. Yangın büyükse ya da yakıt sızıntısı varsa müdahaleye kalkışmadan uzaklaş ve yardım iste.

İlk yardım çantası, araçta bulundurulması zorunlu üçüncü gereçtir. Amacı, sağlık ekibi gelene kadar kanamayı durdurmak, yarayı örtmek ve durumun kötüleşmesini engellemektir.

Çantada genellikle şunlar bulunur: steril gazlı bez, sargı bezi, üçgen sargı, yara bandı ve flaster, çengelli iğne, makas, tek kullanımlık eldiven, yanık örtüsü. Malzemelerin temiz, ambalajı bozulmamış ve son kullanma tarihi geçmemiş olması gerekir; kullanılan malzeme ilk fırsatta tamamlanır. Çanta, kaza anında ulaşılabilecek bir yerde tutulur.

İlk yardım çantasında ilaç bulundurulmaz. Ağrı kesici de dâhil hiçbir ilaç bu çantanın parçası değildir. Çünkü ilk yardım, ilaçla tedavi etmek değil; olay yerinde ilaçsız ve basit yöntemlerle yaşamı korumaktır. Bilinci kapalı ya da iç yaralanma şüphesi olan bir kişiye ağızdan ilaç veya sıvı vermek, durumu ağırlaştırabilir.

Unutma: çantanın kendisi değil, onu doğru kullanabilen kişi hayat kurtarır. Kaza yerinde ilk yapılacak iş, kendi güvenliğini sağlamak ve yardım çağırmaktır.