Trafik Işıkları

Işıklı trafik işaret cihazı (günlük dilde trafik lambası), kavşaklarda ve yaya geçitlerinde kimin ne zaman geçeceğini belirler. Işık çalışırken geçiş sırasını ışık belirler; sürücüler arasındaki geçiş hakkı kurallarına ya da ana yol – tali yol ayrımına bakılmaz. Kısacası ışık hangi rengi gösteriyorsa ona uyarsın.

Üst üste yerleştirilen cihazlarda en üstte kırmızı, ortada sarı, en altta yeşil bulunur. Bu sıra değişmez. Bu sayede renkleri ayırt etmekte zorlanan bir sürücü, yanan ışığın rengini değil yerini görerek de doğru kararı verebilir.

• Işıklar yalnız araçlar için değildir: yaya figürlü ışıklar yayaların, ok biçimli ışıklar belirli bir yöne gidenlerin geçişini düzenler.
• Bir ışığın sürekli yanması ile yanıp sönmesi farklı anlamlar taşır. Bu ikisini ayırmak, ünitenin en kritik konusudur.
• Işıklar yol boyunca değil, karar verilecek noktalarda bulunur: kavşak ağzı, yaya geçidi, demir yolu geçidi ve bazı şeritlerin üstü.

Kırmızı ışık, o yönden gelen bütün araçların durması gerektiğini bildirir. Durulacak yer şöyle belirlenir: yolda durma çizgisi varsa çizginin gerisinde, çizgi yoksa yaya geçidine girmeden, o da yoksa kavşağa girmeden ve ışığı görebileceğin bir noktada durulur.

Kırmızıda beklemek tek başına yetmez; nerede beklediğin de kuralın parçasıdır. Durma çizgisini geçip beklemek, yaya geçidinin üstünde durmak ya da kavşak ağzını kapatmak kural ihlalidir ve yayaları taşıt yoluna inmek zorunda bırakır.

• Kırmızıda araç ilerletilmez; öndeki araçla arayı kapatmak için sürünerek çizgi geçilmez.
• Sağ yön için ayrı bir yeşil ok yanmıyorsa kırmızı ışıkta sağa dönüş yapılamaz.
• Kırmızı ışıkta geçmek, para cezası ve ceza puanı uygulanan bir kural ihlalidir.
• Yaya ışığı kırmızı yanarken yaya da taşıt yoluna inmez; yeşilini bekler.

Yeşilden sonra tek başına yanan sarı ışık, kırmızının geleceğini bildirir. Kuralın özü şudur: kavşağa henüz girmemişsen durursun; kavşağa girmiş durumdaysan orada beklemez, kavşağı boşaltarak geçişini tamamlarsın.

Sarı yandığında hızlanmak en tehlikeli davranışlardan biridir. “Yetişirim” diye gaza basmak hem kırmızı ışık ihlaline hem de yan koldan gelen araçla çarpışmaya yol açar. Buna karşılık durma noktasına o kadar yaklaşmışsan ki ani ve sert fren arkadan çarpılma tehlikesi yaratacaksa, güvenli olan davranış geçişi kontrollü biçimde tamamlamaktır. Bu bir hız serbestliği değil, dar bir istisnadır.

Bazı kavşaklarda kırmızı ile sarı birlikte yanar. Bu, yeşilin yanmak üzere olduğunu ve hazırlanabileceğini gösterir; geçiş izni henüz verilmemiştir. Araç hareket ettirilmez, yalnızca kalkışa hazırlık yapılır.

Yeşil ışık geçiş izni verir; sınırsız öncelik vermez. Yeşil yandığında kavşağa girmeden önce iki şeyi denetlemen gerekir: kavşağın içi boş mu ve çıkışta duraksamadan ilerleyebileceğin yer var mı? Çıkış tıkalıyken kavşağa girmek trafiği kilitler; yan yönlere yeşil yansa bile kimse ilerleyemez.

Yeşil yandığı anda kavşak içinde kalmış araçlar ile geçişini tamamlayamamış yayalar önceliklidir; onlar yolu boşaltmadan hareket edilmez. Sağa veya sola dönerken de döneceğin yoldaki yaya geçidini kontrol etmen gerekir.

• Geçiş üstünlüğü olan bir araç (cankurtaran, itfaiye gibi) sesli ve ışıklı uyarısını çalıştırmışsa, yeşil sana yansa bile yol verirsin.
• Yeşil yanar yanmaz kornaya basmak yerine öndeki aracın hareketini beklemek trafik adabının gereğidir.
• Yeşil yandığında önce sola, sonra sağa bakıp kavşağı gözle taramak iyi bir alışkanlıktır; kırmızıda geçen bir araç olabilir.

Ok biçimli ışıklar yalnızca okun gösterdiği yön için geçerlidir. Yeşil ok yandığında sadece o yöne gidilebilir; başka bir yöne dönmek ya da düz devam etmek için o yönün ışığının yeşil olması gerekir.

Kırmızı ışıkla birlikte yanan yeşil ok, kesişen yönler durdurulmuşken ok yönünde geçişe izin verildiğini gösterir. Bu durumda bile dönülen yoldaki yaya geçidi denetlenmeden dönüş tamamlanmaz. Kırmızı ok ise o yöne hareketin yasak olduğunu bildirir.

Şeridin üstüne yerleştirilen şerit kullanım ışıkları ise hangi şeridin açık olduğunu gösterir. Aşağıyı gösteren yeşil ok o şeridin kullanıma açık olduğunu; kırmızı çarpı işareti şeridin kapalı olduğunu ve şeridin terk edilmesi gerektiğini anlatır.

Yanıp sönen kırmızı ışık, “DUR” levhasıyla aynı anlamı taşır. Araç durma çizgisinde, çizgi yoksa kavşağa girmeden tam olarak durdurulur; yavaşlamak yeterli değildir. Durduktan sonra yan yönlerden gelen trafik ve yayalar denetlenir, yol güvenli olduğunda dikkatle geçilir.

Bu ışık genellikle görüşün kısıtlı olduğu, kaza riski yüksek kavşaklarda ve demir yolu geçitlerine yaklaşımlarda kullanılır. Demir yolu geçidinde yanıp sönen kırmızı, tren yaklaşıyor olabileceği anlamına gelir. Işık yanıp sönmeye devam ederken geçilmez; geçitte bariyer varsa bariyerin tamamen açılması da beklenir.

Yanıp sönen sarı ışık, o noktada ışıklı kontrolün devrede olmadığını, dikkatli ve yavaş geçilmesi gerektiğini bildirir. Gece trafiğin seyreldiği saatlerde, arıza durumunda veya dikkat çekilmek istenen noktalarda karşına çıkar.

Bu ışığı gördüğünde hızını düşürür ve kavşağı ışık yokmuş gibi değerlendirirsin: geçiş hakkı kuralları, kavşaktaki levhalar ve yol üzerindeki işaretlemeler neyi söylüyorsa ona uyarsın. Yaya geçidi öncesine konulan yanıp sönen sarı ise geçide yaya çıkabileceğini hatırlatır; hız düşürülür, gerekirse durulur.

Işığın hiç yanmaması ya da anlamsız biçimde çalışması, kavşağın kuralsız olduğu anlamına gelmez. Böyle bir kavşakta ışık yokmuş gibi davranırsın:

• Kavşakta trafik görevlisi varsa yalnızca onun işaretlerine uyulur.
• Görevli yoksa kavşaktaki trafik işaret levhalarına bakılır (dur, yol ver, ana yol – tali yol levhaları).
• Levha da yoksa yol üzerindeki çizgiler ve genel geçiş hakkı kuralları uygulanır.

Her durumda hız düşürülür ve kavşağa girmeden önce yan yönler gözle taranır. Karşıdaki sürücünün de aynı belirsizliği yaşadığını unutma; göz teması kurmak ve acele etmemek en güvenli davranıştır.

Trafikte birden çok işaret aynı anda farklı şey söyleyebilir. Bu durumda uyulacak sıra bellidir:

1. Trafik görevlisinin işaretleri
2. Işıklı trafik işaret cihazları
3. Trafik işaret levhaları
4. Yer işaretlemeleri (yol üzerindeki çizgiler ve yazılar)

Yani kavşakta görevli varsa ışık yeşil yansa dahi görevlinin “dur” işaretine uyulur. Aynı biçimde ışık çalışıyorken yol kenarındaki levha farklı bir şey söylüyorsa ışığın verdiği talimat geçerlidir. Bu sıralamayı akılda tutmak için yukarıdan aşağıya “görevli – ışık – levha – çizgi” diye tekrarlaman yeterlidir.

Bu sıralamanın dayanağı, sürücülerin uyacağı işaretleri düzenleyen trafik mevzuatıdır (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği — trafik işaretlerine uyma yükümlülüğü).