Araç Kullanma Kuralları

Kara yollarında araçlar sağdan gider. Aksini gerektiren bir durum yoksa en sağdaki şerit kullanılır; soldaki şeritler öndeki aracı geçmek ve daha hızlı seyretmek içindir. Geçiş bittiğinde yeniden sağ şeride dönülür, sol şeritte gereksiz yere seyredilmez.

• Araç şeridin ortasında tutulur; şerit çizgisi üzerinde ya da iki şeridi işgal ederek gidilmez.
• Şerit sayısı azalan yerlerde sürücüler sırayla ve karşılıklı yol vererek birleşir.
• Yön oku çizilmiş şeritte, o okun gösterdiği yönden başka yöne gidilmez; sola dönüş oku olan şeritten düz devam edilmez.
• Yavaş giden ve yüklü araçlar, arkalarında kuyruk oluştuğunda uygun yerde sağa yanaşarak arkadakilerin geçmesine imkân verir.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — şeritlerin kullanılması.

Şerit değiştirmenin sırası şudur: önce aynadan trafiği kontrol et, sinyal ver, sonra başını çevirerek kör noktayı kontrol et, yeterli boşluk varsa yumuşak bir hareketle geç ve sinyali kapat.

Kör nokta, aynaların göstermediği; ancak başını çevirip omuz üstünden bakınca görülebilen alandır. Yanınızdaki bir araç tam bu alandaysa aynada görünmez.

• Aynı anda birden çok şerit atlanmaz; her şerit için ayrı manevra yapılır.
• Arkadan gelen aracı fren yapmak veya yön değiştirmek zorunda bırakacak biçimde önüne girilmez.
• Kavşak içinde, yaya geçidi üzerinde ve tünelde şerit değiştirilmez.

Dönüşe hazırlık, dönüş noktasına gelmeden önce başlar. Hız azaltılır, sinyal önceden verilir ve araç doğru şeride yerleştirilir.

• Sağa dönüş: araç önceden sağa yanaştırılır, dar bir kavisle dönülür. Dönerken karşıya geçen yayalar ve sağdan gelen bisikletliler kolayca gözden kaçar; ayna ve omuz kontrolü şarttır.
• Sola dönüş: araç yolun ortasına (veya sola dönüş şeridine) yanaştırılır, geniş bir kavisle dönülür. Karşı yönden gelip düz devam eden araçlara ve döneceğiniz yola geçmekte olan yayalara yol verilir.

Dönüş bittiğinde araç, girilen yolun kendi yönündeki en sağ şeridine yerleşir; karşı şeride taşarak dönülmez.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — dönüş kuralları.

Geri gitme yalnızca zorunlu hâllerde ve kısa mesafede yapılır. Manevradan önce aracın arkasının boş olduğundan emin olunmalıdır; görüş yetersizse dışarıdan bir gözcünün yardımı alınır.

• Çocuk boyundaki bir engel aynadan görünmeyebilir; hareketten önce aracın arkasına doğrudan bakmak gerekir.
• Manevra ağır hızla, hazırlıklı ve duracak biçimde yapılır.
• Tek yönlü yolda ters yönde ilerlemek amacıyla geri gitmek yasaktır.
• Otoyolda, otoyola bağlanan giriş-çıkış yollarında ve tünelde geri gitmek yasaktır.
• Yaya ve okul geçitlerinde, kavşaklarda, demiryolu geçitlerinde geri manevra yapılmaz.

U dönüşü, görüşün yeterli olmadığı ve manevranın karşı yöne engel olacağı yerlerde yapılmaz:

• Tepe üstü ve dönemeçlerde,
• Tünel, köprü, alt geçit ve üst geçitlerde,
• Yaya ve okul geçitleri ile demiryolu geçitlerinde,
• Otoyollarda ve otoyola bağlanan yollarda,
• Dönüşün yasaklandığı trafik işaretiyle belirtilen yerlerde.

Dönüşten önce her iki yön de kontrol edilir, sinyal verilir ve manevra tek seferde tamamlanacak biçimde planlanır. Karşı yönden gelen araçların hızını doğru kestiremediğinizde manevra başlatılmaz.

Kavşağa yaklaşırken hız azaltılır ve karşıya geçmeye yetecek boşluk yoksa kavşağa hiç girilmez; kavşağı tıkamak trafiği kilitler.

Kavşakta uyulacak kaynakların sırası şudur: trafik görevlisi → trafik ışığı → trafik işaret levhası → yer üzerindeki çizgiler → trafik kuralı. Üstteki, alttakini geçersiz kılar; görevlinin işareti yeşil ışıktan bile önce gelir.

Işıksız ve levhasız kavşaklarda:

• Tali yoldan gelen, ana yoldaki araçlara yol verir. (Tali yol, ana yola bağlanan yan yoldur.)
• Aynı durumdaki iki araçtan sağdaki önce geçer.
• Motorsuz araç sürücüsü motorlu araca, motorlu araç sürücüsü raylı taşıta yol verir.
• Bütün sürücüler geçiş üstünlüğüne sahip araçlara yol verir.

Kavşak içinde durmak, duraklamak, park etmek, şerit değiştirmek, geri gitmek ve öndeki aracı geçmek yasaktır.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — kavşaklarda ilk geçiş hakkı.

Dönel kavşakta orta ada daima solda kalır; dolayısıyla dönüş saat yönünün tersinedir. Kavşağa girecek sürücü, kavşak içinde dönmekte olan araçlara yol verir.

• Girişte hız azaltılır, ada içindeki akışta yeterli boşluk beklenir.
• İlk çıkıştan ayrılacaksanız dış şerit; daha ileriye gidecek veya karşıya geçecekseniz iç şerit tercih edilir.
• Ada içinde gereksiz şerit değiştirilmez; çıkacağınız kolun hemen öncesinde sağ sinyal verilir.
• Adanın etrafında ters yönde dolaşmak ve ada üzerinden geçmek yasaktır.
• Kavşak içinde durulmaz; çıkışta yaya geçidi varsa yayalara yol verilir.

Demiryolu geçidine yaklaşan sürücü hızını azaltır. Bariyerli geçitte bariyer inmeye başlamışsa, kapalıysa ya da ışıklı-sesli uyarı çalışıyorsa geçit hiçbir koşulda geçilmez; bariyer tam açılıp uyarı kesilene kadar beklenir.

Bariyersiz ve görevlisiz geçitte araç durdurulur, iki yön de kontrol edilir, tren gelmediğine emin olunduktan sonra geçilir. Geçiş sırasında vites değiştirilmez; böylece motorun stop etme ihtimali azaltılır.

• Öndeki araç geçidi tamamen boşaltmadan geçide girilmez.
• Geçit üzerinde ve yakınında durmak, duraklamak, park etmek ve öndeki aracı geçmek yasaktır.
• Araç geçit üzerinde kalırsa önce yolcular indirilir, sonra aracı kurtarmaya çalışılır.
• Tren yaklaşıyorsa araçla uğraşmak bırakılır; herkes raylardan uzağa, trenin geliş yönüne doğru açılarak kaçar.

Tünel; aydınlık farkı, dar kesit ve havalandırma nedeniyle özel dikkat ister. Tünele girmeden önce kısa huzmeli farlar yakılır ve güneş gözlüğü çıkarılır. Gözün karanlığa alışması zaman aldığı için hız düşürülür ve takip mesafesi artırılır.

• Tünelde geri gitmek, U dönüşü yapmak, duraklamak ve park etmek yasaktır.
• Şerit değiştirmekten ve öndeki aracı geçmekten kaçınılır.
• Arıza veya kaza hâlinde, varsa acil durum cebine çekilir, dörtlü flaşör yakılır, yolcular araçtan indirilerek acil çıkışa yönlendirilir.
• Tünel girişindeki değişken mesaj levhaları ve radyo anonsları izlenir.

Otoyol, giriş ve çıkışları kontrollü, karşı yönü ayrılmış bir yoldur. Yayalar, hayvanlar, bisiklet ve motorlu bisikletler, iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörler otoyola giremez.

• Giriş: hızlanma şeridinde hız trafik akışına uydurulur, sağ şeritteki araçlara yol verilerek uygun boşluğa katılınır. Hızlanma şeridinin sonunda durup beklemek tehlikelidir.
• Çıkış: önce yavaşlama şeridine geçilir, yavaşlama işlemi bu şeritte yapılır. Ana şeritte fren yaparak çıkışa hazırlanılmaz.
• Normal seyir en sağ şeritte sürdürülür; sol şeritler geçme içindir.
• Geri gitmek, U dönüşü yapmak, duraklamak ve park etmek yasaktır. Emniyet şeridi yalnız zorunlu hâller ve görevli araçlar içindir; bu şeritten ilerleyerek kuyruk geçilmez.
• Çok yavaş gitmek de akışı bozar ve tehlike yaratır; asgari (en düşük) hız levhası varsa o değerin altına düşülmez.

Yerleşim yeri içinde gece kısa huzmeli (yakın) farlar kullanılır. Yerleşim yeri dışında uzun huzmeli far kullanılabilir; ancak karşıdan araç gelirken ve öndeki aracı yakından izlerken kısa huzmeye geçilir. Uzun farla karşıdakinin gözünü almak kısa süreli görme kaybı yaratarak kazaya yol açar.

• Sis ışıkları yalnızca sis, yoğun kar veya sağanak gibi görüşün azaldığı hâllerde kullanılır; hava açıkken yakılması kural dışıdır ve diğer sürücüleri rahatsız eder. Görüş normale dönünce kapatılır.
• Öndeki aracı geçmek isteyen sürücü gündüz kısa süreli korna ya da ışıkla, gece ise uzun-kısa huzme (selektör) ile uyarır.
• Duraklama ve park hâlinde, görüşün yetersiz olduğu yerlerde park ve gabari (aracın genişlik ve yüksekliğini belli eden) ışıkları açık tutulur.
• Dörtlü flaşör bir manevra işareti değildir; arıza, tehlike ve zorunlu duruş uyarısıdır.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — araçların ışıklandırılması ve ışıkların kullanılması.

Virajda aracı yoldan çıkarmaya çalışan kuvvet, hız arttıkça hızlı biçimde büyür. Bu nedenle yavaşlama ve vites seçimi viraja girmeden önce tamamlanır.

• Viraj içinde sert fren yapmak, gazı aniden kesmek veya vites değiştirmek savrulmaya yol açar.
• Dönemeçlerde ve tepe üstlerinde görüş kısıtlı olduğu için öndeki aracı geçmek yasaktır.
• Islak, buzlu, çamurlu veya çakıllı zeminde yol tutuşu azalır; hız daha da düşürülür.
• Karşı şeride taşmadan kendi şeridinde kalınır; dar ve görüşsüz dönemeçlerde ışık ya da ses ile uyarı verilir.
• Virajın çıkışını göremiyorsanız hız, görebildiğiniz mesafede durabilecek kadar düşük olmalıdır.

İki tekerlekli araçlar sürekli denge ister ve sürücüsü korunaksızdır; kuralları da bu korunmasızlığa göre kurulmuştur.

• Bisiklet yolu veya bisiklet şeridi varsa kullanılması zorunludur; yoksa yolun en sağ şeridinden gidilir. Kaldırımda ve yaya yolunda bisiklet sürülmez.
• Motosiklet ve motorlu bisiklet sürücüleri ile yolcuları koruma başlığı (kask) takmak zorundadır. Motosikletlerde gündüz de kısa huzmeli farın açık tutulması, aracın uzaktan fark edilmesini sağlar.
• Sürücü, direksiyona iki eliyle hâkim olmalıdır. Başka bir araca tutunarak çekilmek, elleri bırakmak ve dengeyi bozacak yük taşımak yasaktır.
• Yolcu, ancak yolcu taşımak için imal edilmiş oturma yerinde taşınır.
• Manevradan önce sinyal ya da kol işareti ile niyet bildirilir.
• Motosikletin de bir şeridi vardır; araçlar arasından sızarak ilerlemek ve aynı şeridi bir başka araçla paylaşmak kural dışıdır.

Kaynak: Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliği — koruma başlığı kullanma zorunluluğu ve iki tekerlekli araçların sürülmesi.