Hız Kuralları

Kara yolunda tek bir hız sınırı yoktur. Sınır iki şeye göre değişir: yolun türü ve aracın cinsi. Yol kenarında hız sınırı levhası varsa levhadaki değere uyulur; levha yoksa yönetmelikteki genel sınırlar geçerlidir. Levhadaki değer, yolun durumuna göre yetkili kuruluşça belirlenir.

Yerleşim yeri içinde (km/saat):

• Otomobil, minibüs, otobüs, kamyon, çekici ve motosiklet: 50
• Motorlu bisiklet (moped): 30
• Lastik tekerlekli traktör ve iş makinesi: 20

Burada geçen çekici, kendisi yük taşımayan, römork ya da yarı römork çekmek için yapılmış araçtır; TIR çekicisi bunun en bilinen örneğidir.

Yerleşim yeri dışında (km/saat). Değerler sırasıyla şehirler arası çift yönlü kara yolu – bölünmüş yol – otoyol içindir:

• Otomobil: 90 – 110 – 120
• Minibüs, otobüs ve motosiklet: 80 – 90 – 100
• Kamyon ve çekici: 80 – 85 – 90
• Motorlu bisiklet (moped): 45 – 45, otoyola giremez
• Lastik tekerlekli traktör: 40 – 40, otoyola giremez
• İş makineleri otoyola giremez.

Yukarıdaki liste en çok sorulan araç cinslerini kapsar. Kamyonet ve tehlikeli madde taşıyan araç gibi bazı cinslerin kendine ait sınırları vardır; bunlar yönetmeliğin hız sınırları tablosunda ayrıca gösterilir.

En az (asgari) hız da vardır. Hız kuralı yalnızca üst sınırdan ibaret değildir. Otoyolda zorunlu hâller dışında en az 40 km/saat, şehirler arası kara yollarında en az 15 km/saat hızla gidilmesi gerekir. Bunun sebebi basittir: hızlı akan bir yolda çok yavaş giden araç akışı bozar ve arkadan çarpma riski doğurur.

Aynı mantıkla, trafiği aksatacak ya da tehlikeye düşürecek biçimde gereksiz yavaş sürmek ve gerekmediği hâlde ani biçimde yavaşlamak da kural ihlalidir.

Hız sınırının aşılması idari para cezası gerektirir. Aşım oranı büyüdükçe yaptırım ağırlaşır; ağır hız aşımının belirli bir süre içinde tekrarlanması hâlinde sürücü belgesi geri alınabilir. Ceza tutarları her yıl güncellendiği için burada tutar verilmemiştir.

Kaynaklar: Karayolları Trafik Yönetmeliği — hız sınırları tablosu ve asgari hız; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — hız sınırlarına uyma ve hız sınırının aşılması.

Güvenli hız, yasal sınırın altında olsa bile o anki koşullarda aracı denetim altında tutabileceğiniz hızdır. Yasal sınır bir tavandır, bir hedef değildir.

Güvenli hızı düşüren koşullar:

• Yağmur, kar, buzlanma, sis, toz ve gece karanlığı
• Yolun bozuk, çakıllı, dar ya da virajlı olması
• Aracın yüklü olması, lastik ve fren durumunun zayıflaması
• Trafiğin yoğunlaşması, yaya ve bisiklet varlığı

Hızın mutlaka azaltılması gereken yerler: kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlerde, tepe üstlerinde, yaya ve okul geçitlerinde, demir yolu geçitlerinde, tünellerde, dar köprü ve menfezlerde, iniş eğimlerinde ve görüşün yetersiz olduğu her noktada. Menfez, yolun altından geçen küçük su geçididir; yol bu noktada genellikle daralır.

Kaza olduğunda “hız sınırının altındaydım” demek sürücüyü sorumluluktan kurtarmaz; koşullara uygun hızı seçmek sürücünün görevidir.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — hızın azaltılması gereken hâller.

Tehlikeyi gördüğünüz an ile ayağınızın fren pedalına bastığı an arasında bir süre geçer. Buna tepki (reaksiyon) süresi denir. Bu süre boyunca araç hiç yavaşlamadan yol almaya devam eder; alınan bu yol reaksiyon mesafesidir.

Dinlenmiş ve dikkatli bir sürücüde tepki süresi yaklaşık bir saniye kabul edilir. Yorgunluk, uykusuzluk, alkol, ilaç, telefonla ilgilenmek ve dikkat dağınıklığı bu süreyi uzatır; uzayan her kesirlik saniyede araç metrelerce yol alır.

Reaksiyon mesafesi hızla doğru orantılıdır: hız iki katına çıkarsa reaksiyon mesafesi de iki katına çıkar. Bu mesafede frenler henüz devrede değildir, araç serbestçe ilerler.

Fren mesafesi, fren pedalına basıldığı andan aracın tamamen durduğu ana kadar alınan yoldur. Reaksiyon mesafesinden farklı olarak hızla doğru orantılı değildir; hızın karesiyle artar.

• Hız iki katına çıkarsa fren mesafesi dört katına çıkar.
• Hız üç katına çıkarsa fren mesafesi dokuz katına çıkar.

Fren mesafesini uzatan etkenler: ıslak, karlı, buzlu ya da çakıllı zemin; aşınmış lastik ve düşük diş derinliği; aşırı yük; bakımsız fren ve amortisör (yolun tümseklerinde tekerleğin zemine basmasını sürdüren yay sönümleyici); iniş eğimi.

Aynı hızda giden yüklü bir kamyonun fren mesafesi, boş bir otomobilinkinden belirgin biçimde uzundur; ağırlık arttıkça durdurmak için gereken yol da artar. Aracın frenlerinin iyi olması bu mesafeyi kısaltır, ama sıfırlamaz — hiçbir araç anında duramaz.

ABS fren sisteminin görevi de fren mesafesini kısaltmak değildir; tekerleklerin kilitlenmesini önleyerek fren sırasında direksiyon hâkimiyetini korumanızı sağlar. Kaygan zeminde fren mesafesi ABS'li araçta da uzar.

Durma mesafesi, tehlikeyi gördüğünüz noktadan aracın tamamen durduğu noktaya kadar kat edilen toplam yoldur:

Durma mesafesi = Reaksiyon mesafesi + Fren mesafesi

İki bileşen üst üste binmez, art arda gelir. Reaksiyon mesafesinin bittiği yerde fren mesafesi başlar. Bu yüzden durma mesafesini kısaltmak için iki koldan çalışmak gerekir: dikkatli ve dinlenmiş olmak reaksiyon bölümünü, hızı düşürmek ile lastik ve fren bakımını yaptırmak fren bölümünü kısaltır.

Uygulamadaki karşılığı şudur: durma mesafeniz, önünüzde açık ve net gördüğünüz yoldan uzunsa hızınız güvenli değildir. Sürüş sırasında sürekli sorulacak soru budur.

Görüş mesafesi, sürücünün yolu ve üzerindeki engelleri net seçebildiği en uzak uzaklıktır. Gece karanlığı, sis, yoğun yağmur, kar, toz, tepe üstü, keskin dönemeç ve önünüzdeki büyük araç bu mesafeyi kısaltır.

Temel kural: sürücü, aracını önünü görebildiği mesafe içinde durdurabileceği hızda sürmek zorundadır. İki yönlü kara yolunda karşıdan araç gelme ihtimali olduğu için ölçü daha sıkıdır; görülen mesafenin yarısı içinde durabilmek gerekir.

Gece sürüşünde farın aydınlattığı mesafeyi aşan hız güvenli değildir. Karşıdan araç geldiğinde uzun hüzmeli fardan (uzun far) kısa hüzmeli fara (yakını gösteren far) geçilir; aydınlatılan alan kısaldığı için hız da düşürülür.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — hızın görüş mesafesine göre ayarlanması.

Takip mesafesi, önünüzdeki araçla aranızda bıraktığınız boşluktur. Öndeki araç ani fren yaptığında çarpmadan durabilmenizi sağlar; yani durma mesafeniz kadar bir alanı önceden ayırmış olursunuz.

Ölçü şudur: hızın yarısı kadar metre. Hızın km/saat cinsinden değeri ikiye bölünür ve çıkan sayı metre olarak alınır.

• 50 km/saat hızda yaklaşık 25 metre
• 70 km/saat hızda yaklaşık 35 metre
• 80 km/saat hızda yaklaşık 40 metre
• 90 km/saat hızda yaklaşık 45 metre

Yağmur, kar, buzlanma, sis ve gece koşullarında bu mesafe en az iki katına çıkarılır. Yüklü araç kullanırken, iniş eğiminde ve önünüzü kapatan uzun bir aracın arkasındayken de mesafe artırılır.

Tehlikeli madde taşıyan araçlarda kural farklıdır. Bu araçlar için yerleşim yeri dışında hızdan bağımsız, sabit bir alt sınır uygulanır: öndeki araçla arada en az 50 metre bırakılır. Sebebi, yükün yanıcı ya da patlayıcı olması hâlinde olası bir çarpışmanın sonucunun çok daha ağır olmasıdır.

Yakın takip, arkadan çarpma kazalarının en yaygın sebebidir. Ayrıca öndeki aracın ilerisini görmenizi engelleyerek tehlikeyi geç fark etmenize yol açar. Şerit değiştirmek isteyen araca yer açarken de kullanılan boşluk budur.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — takip mesafesi.