Trafik ve Çevre Bilgisi · N ünitesi

Durma, Duraklama ve Park Etme

Durma, trafik zorunluluğu nedeniyle aracın durdurulmasıdır. Duraklama, yolcu indirme-bindirme ya da yük alıp verme gibi kısa süreli ve amaçlı beklemedir. Park etme ise aracın bunların dışında durdurulup bırakılmasıdır. Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır.

Durma, duraklama ve park etme: üçünü ayıran ölçüt

Bu üç kavramı ayıran şey aracın ne kadar durduğu değil, niçin durduğudur. Önce bu mantığı oturt; yasak yerler listesi sonra kolay gelir.

Durma: Sürücünün elinde olmayan bir trafik zorunluluğu yüzünden aracın durdurulmasıdır. Kırmızı ışık, trafik görevlisinin dur işareti, yolun kapanması, demir yolu geçidinde bariyerin inmesi, öndeki aracın durması gibi. Burada sürücünün seçme hakkı yoktur; durmak zorundadır.
Duraklama: Böyle bir zorunluluk olmadan, sürücünün kendi isteğiyle ve belirli bir amaçla kısa süre beklemesidir. Yolcu indirmek, yolcu bindirmek, eşya yüklemek, eşya boşaltmak gibi. Araç kısa süre sonra yeniden hareket edecektir.
Park etme: Duraklamayı gerektiren hâllerin dışında aracın durdurulup bırakılmasıdır. Sürücü çoğunlukla aracın başından ayrılır, bekleme belirli bir amaca bağlı değildir ve uzar.

Bir örnekle pekiştirelim: kavşakta kırmızı ışıkta beklemek durmadır; kavşağı geçtikten sonra sağa yanaşıp arkadaki yolcuyu indirmek duraklamadır; aynı yere aracı bırakıp alışverişe gitmek park etmedir.

Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — durma, duraklama ve park etmenin tanımları.

Dikkat: Duraklamayı süreyle tanımlamaya çalışma. Mevzuattaki tanımda yalnızca “kısa süre” ifadesi geçer; bazı hazırlık kaynakları buna pratik bir dakika ölçüsü ekler ama bu ölçü mevzuatta yazmaz. Ayırt edici asıl ölçüt süre değil, bekleme amacıdır: amaç yolcu ya da yük ise duraklama, aracı bırakmak ise park etmedir.

Duraklamanın yasak olduğu yerler

Duraklama yasakları tek bir mantığa dayanır: görüşün kapandığı, yolun daraldığı ve yayanın karşıya geçtiği yerlerde duran araç, arkadan gelen için ansızın beliren bir engeldir. Listeyi ezberlemeden önce bu mantığı düşün.

Duraklamanın yasak olduğu başlıca yerler:

Duraklamayı yasaklayan trafik işareti bulunan yerlerde
Taşıt yolunun sol şeridinde (raylı sistemin bulunduğu yollar bunun dışındadır)
Yaya geçitleri, okul geçitleri ve benzeri geçitlerde
Kavşaklarda, tünellerde, rampalarda, köprülerde ve bağlantı yollarında; ayrıca buralara yerleşim yeri içinde 5 metre, yerleşim yeri dışında 100 metre mesafede
Görüşün yeterli olmadığı tepe üstlerine yakın yerlerde ve dönemeçlerde
Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarında ve durağa yaklaşım yollarında
Duraklamış ya da park etmiş araçların yanında, yani çift sıra hâlinde
Trafik işaret levhalarının, yaklaşım yönünden gelen sürücüler tarafından görülmesini engelleyecek biçimde

Bu yerlerde yolcu indirmek ya da yük boşaltmak için bile olsa durulmaz; aracı yasak bölgenin dışına çıkarıp orada duraklaman gerekir. Kaldırım yayanın alanıdır; aracı kaldırıma çıkarıp bekletmek de yayayı taşıt yoluna indirdiği için kabul edilmez.

Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — duraklamanın yasak olduğu yerler.

Dikkat: En çok karışan iki nokta: 5 metre ve 100 metre kavşak-köprü-tünel mesafesi bir DURAKLAMA yasağıdır (park yasağı da bunun içinde kalır, çünkü duraklamanın yasak olduğu yerde park da yasaktır). İkincisi, motorun çalışır durumda olması ve sürücünün direksiyondan inmemesi yasağı ortadan kaldırmaz; sürücü araçta olsa da kural ihlali sürer.

Park etmenin yasak olduğu yerler

Park yasağı, duraklama yasağının üzerine kurulur: duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır. Bunlara ek olarak yalnızca park etmenin yasaklandığı yerler vardır. Yani park yasağı daha geniş bir listedir.

Duraklama yasaklarına ek olarak park etmenin yasak olduğu yerler:

Park etmeyi yasaklayan trafik işareti bulunan yerlerde
Geçiş yolu üzerinde; yani garaj, iş yeri ve otopark girişlerinin kaldırımı kestiği bölümde
Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden 5 metre mesafe içinde
Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara her iki yönden 15 metre mesafe içinde
Geçiş üstünlüğü olan araçların (itfaiye, ambulans gibi) giriş ve çıkış yaptığı yerlerin belirlenmiş sınır çizgisine 15 metre mesafe içinde
Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu bulunan kara yollarında ortadaki taşıt yolunda
Yerleşim yeri dışındaki kara yollarında taşıt yolu üzerinde
Kurallara uygun park etmiş araçların çıkışını engelleyecek biçimde
Engelli sürücüler için ayrılmış park yerlerinde, izin belgesi olmadan

Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — park etmenin yasak olduğu yerler.

Dikkat: En çok karıştırılan yer mesafelerdir. Yangın musluğu 5 metre; durak levhası ve geçiş üstünlüğü araçlarının giriş-çıkış sınırı 15 metredir. Mesafeler tek yönden değil, musluğun ya da levhanın her iki yönünden ölçülür.

Kurallara uygun park etme

Doğru park, aracı boşluğa sığdırmakla bitmez; arkadan gelen sürücü ve kaldırımdaki yaya için de güvenli olmalıdır.

Aracı bırakırken sırayla şunları yap:

Varsa park için ayrılmış yeri kullan; yol çizgilerine ve işaretlere uy.
Aracı yolun sağ kenarına, kaldırıma paralel ve yakın, taşıt yolunda en az yer kaplayacak biçimde durdur.
Tek yönlü yollarda, işaretlerle izin verilmişse sol kenara da park edilebilir.
Motoru durdur ve el frenini çek.
Eğimli yolda ek olarak vites al: yokuş yukarı park ederken birinci vites, yokuş aşağı park ederken geri vites. Tekerlekleri kaldırıma doğru çevir; ağır araçlarda tekerlek takozu kullan.
Kontak anahtarını al, camları kapat, kapıları kilitle.
Kapıyı açmadan önce aynadan ve omuz üstünden arkadan geleni kontrol et; kapıyı trafiği tehlikeye düşürecek biçimde açma. İniş ve binişi mümkünse kaldırım tarafından yaptır.
Aracın içinde çocuğu ve hayvanı yalnız bırakma.

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği — park etme kuralları ve eğimli yolda alınacak önlemler.

Dikkat: Eğimli yolda vites almak el freninin yerini tutmaz, el freni de vitesin yerini tutmaz. İkisi birlikte yapılır, üstüne tekerlekler kaldırıma çevrilir. Alıştırma sorularında yalnız birini işaretlemek eksik cevaptır.

Zorunlu hâller ve yanlış parkın sonucu

Aracın arızalanması ya da lastiğinin patlaması durma sayılır, park etme değildir. Böyle bir durumda aracı mümkünse taşıt yolunun dışına çıkar. Çıkaramıyorsan dörtlü ikaz ışıklarını yak ve aracın önüne ve arkasına, arkadan gelenin yeterince uzaktan görebileceği bir uzaklığa yansıtıcı (reflektör) yerleştir. Aracı yol üzerinde işaretsiz bırakmak, gece ve sisli havada en tehlikeli hatalardan biridir.

Yasak yere bırakılan araç yalnızca ceza konusu değildir: kaldırıma park edilen araç yayayı taşıt yoluna indirir, geçit üzerine park edilen araç çocuğun görüşünü kapatır, durağa park edilen araç otobüsü yolun ortasında durmak zorunda bırakır. Trafiği ya da güvenliği tehlikeye düşürecek biçimde bırakılan araçlar bulunduğu yerden kaldırılabilir; kaldırma ve saklama giderleri araç sahibine aittir.

Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — arızalanan araçlarda alınacak önlemler ve trafiği engelleyen araçların kaldırılması.

Dikkat: Zorunlu durma ile duraklamayı ayırt et: arıza nedeniyle yolda kalmak sürücünün tercihi değildir, bu yüzden duraklamanın yasak olduğu bir yerde de gerçekleşebilir. Ancak sürücünün önlem alma yükümlülüğü (ikaz ışığı, yansıtıcı, mümkünse yolu boşaltma) bu durumda doğar; hiçbir şey yapmadan beklemek mazeret sayılmaz.

Sık sorulan sorular

Durma ile duraklama arasındaki fark nedir?

Durma trafik zorunluluğundan doğar: kırmızı ışık, görevlinin dur işareti, yolun kapanması gibi. Duraklama ise böyle bir zorunluluk yokken sürücünün kendi isteğiyle, yolcu indirmek veya yük boşaltmak gibi bir amaçla kısa süre beklemesidir.

Duraklamanın yasak olduğu bir yere park edilebilir mi?

Hayır. Duraklamanın yasak olduğu her yerde park etmek de yasaktır. Park yasağı daha geniştir; duraklama yasaklarının tamamını kapsar ve üstüne kendi yasaklarını ekler.

Kavşağa, köprüye ve tünele kaç metre mesafede duraklamak yasaktır?

Kavşak, tünel, rampa, köprü ve bağlantı yollarının kendisinde duraklamak yasaktır; ayrıca buralara yerleşim yeri içinde 5 metre, yerleşim yeri dışında 100 metre mesafede de duraklanamaz. Duraklama yasak olduğu için aynı yerlerde park etmek de yasaktır.

Yangın musluğunun kaç metre yakınına park edilemez?

Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden 5 metre mesafe içinde park edilemez. Mesafe musluğun tek tarafından değil, iki yönünden birden ölçülür.

Otobüs durağına kaç metre mesafede park etmek yasaktır?

Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara her iki yönden 15 metre mesafe içinde park etmek yasaktır. Aynı 15 metrelik ölçü, geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkış yaptığı yerlerin sınır çizgisi için de geçerlidir.

Çift sıra park etmek neden yasaktır?

Duraklamış ya da park etmiş araçların yanında beklemek mevzuatta duraklama yasağı olarak sayılır. Çift sıra duran araç şeridi kapatır, arkadan gelenin görüşünü keser ve içteki aracın çıkışını engeller.

Eğimli yolda park ederken ne yapılmalı?

Motor durdurulur, el freni çekilir ve vites alınır: yokuş yukarı park ederken birinci vites, yokuş aşağı park ederken geri vites. Tekerlekler kaldırıma doğru çevrilir; ağır araçlarda ayrıca tekerlek takozu kullanılır.

Yerleşim yeri dışında yol kenarına park edilebilir mi?

Hayır, yerleşim yeri dışındaki kara yollarında taşıt yolu üzerinde park etmek yasaktır. Araç zorunlu olarak durduysa taşıt yolunun dışına çıkarılmalı, çıkarılamıyorsa dörtlü ikaz ışıkları yakılıp yansıtıcı konulmalıdır.

Aracı yasak yere bırakırsam ne olur?

Trafiği ya da güvenliği tehlikeye düşürecek biçimde bırakılan araç bulunduğu yerden kaldırılabilir. Kaldırma ve saklama giderleri araç sahibine aittir; bu, kesilen cezadan ayrı bir yüktür.

Bu içerik kişisel hazırlık ve pekiştirme amaçlıdır. Platform resmî bir sınav sistemi değildir ve resmî belge üretmez.